Rêzimana Çînî

ڕێزمانی چینی: کلیلی شارەزایی ماندارین

ئایا تۆ فێرخوازێکی زمان خوازیت کە چاوت لەسەر شارەزایی لە زمانی ماندارین بووە؟ ئەگەر وایە، پیرۆزە! مامەڵەکردن لەگەڵ چینی ڕێگایەکی نایابە بۆ فراوانکردنی عەقڵییەتی جیهانی، پەیوەندی کردن لەگەڵ ژمارەیەکی فراوان لە قسەکەران، و تەحەداکردنی خۆت لە ڕووی ڕۆشنبیرییەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، لەگەڵ 1.2 ملیار قسەکەری ڕەسەنی و سیستەمێکی زمانی زۆر جیاواز لە زمانە ڕۆژئاواییەکان، ڕێزمانی چینی لەوانەیە زۆر ترسناک دەربکەوێت. مەترسە بەردەوام بخوێنەوە بۆ کۆرسێکی خێرا بۆ دەستپێکەران لەسەر ڕێزمانی چینی کە هەم سەرنجڕاکێش و هەم زانیاریبەخشە.

یەکەم شت: ئەوەی دەربارەی زمانە ئەوروپییەکان دەیزانیت لەبیر بکە!

هەرچەندە چینی پێکهاتەی ناسراوی “بابەت-فرمان-تەن” هەیە کە لە ئینگلیزی، ئیسپانی و فەڕەنسی هەیە، بەڵام قوتابیانی زمان زۆرجار دەترسن بەهۆی تایبەتمەندیەکانی تری ڕێزمان، وەک شوێنی هەموارکەر، پێکهاتەی بابەت-لێدوان، و بەکارهێنانی تەنۆلکەکان. کەواتە هەناسەیەکی قووڵ هەڵمژە و با بچینە ناو یاسا و چەمکە زمانەوانیە بێهاوتاکان.

1. ڕیزبەندی وشە پاشایە

هەرچەندە لە ڕێزمانی چینیدا زمان، ئاوەدانەی فرمان یان کۆی تێدا نییە، بەڵام پێکهاتەی ڕستەی گونجاو گرنگترە. کەواتە چۆن ڕیزبەندی وشەی دروست بەدەست دێت؟ لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، بە سادەیی پەیڕەوی شێوازی “subject-verb-object” بکە (هاوشێوەی ئینگلیزی). بۆ نموونه:

ئینگلیزی: خۆشم دەوێیت.
چینی: 我爱你。 Wǒ ài nǐ.

پێکهاتەی ئاڵۆزتر هەن بەڵام گەشەپێدانی بناغەیەکی بەهێز ئاسانتر تێگەیشتنیان دەکات کاتێک بەرەو پێش دەچیت.

2. تەنۆلکەکان، تەنۆلکەکان لە هەموو شوێنێک!

لە ڕێزمانی چینیدا، تەنۆلکەکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە گەیاندنی مانا. یەکێک لە باوترین تەنۆلکەکان “了 (le)” یە کە ئاماژەیە بۆ کردارێکی تەواوکراو. بۆ نموونه:

我吃了。 Wǒ chī le. – “من خواردم.”

تەنۆلکەیەکی تری باوی “吧 (ba)” یە کە لێدوانێک دەگۆڕێت بۆ پێشنیار یان پرسیار:

走吧!Zǒu ba! – “با بڕۆین!”

تێگەیشتن لە ئەرکەکانی تەنۆلکە جۆراوجۆرەکان کلیلی شارەزایی لە وردەکارییەکانی ڕێزمانی چینییە.

3. وشەکان بپێونە: چۆنێتی نەک چەندێتی

لە چینیدا، ناوەکان کۆیان نییە. لەجیاتی ئەوە، وشەی پێوانە بەکاردەهێنن (هەروەها ناسراوە بە پۆلێنکەر) بۆ دەربڕینی چەندێتی. پێوانەی وشەکان زیادکراون لە نێوان ژمارە و ناوەکە. بۆ نموونه:

一本书 – Yī běn shū – “یەک کتێب”

سەرنجی بەکارهێنانی 本 (běn) وەک وشەی پێوانە بۆ کتێب بدە. ناوە جیاوازەکان پێویستیان بە وشەی پێوانەی جیاواز هەیە، و هەرچەندە ئەمە لەوانەیە لە سەرەتادا سەرسام بێت، بەڵام لەگەڵ ڕاهێناندا دەبێتە سروشتی دووەم.

4. جادووی وشە ئاوێتەکان

چینی پڕە لە وشە ئاوێتەکان، کە بە تێکەڵکردنی دوو یان زیاتر پیت پێک دێن. ئەمە نەک تەنها فێربوونی وشەگەل ئاسان دەکات، بەڵکو ڕێگە بە وێنە و دەقێکی ڕوون دەدات. بۆ نموونه:

火车 – Huǒchē – “شەمەندەفەر”
电话 – Diànhuà – “تەلەفۆن” (بە مانای وشە: “قسەی کارەبایی”)

بە تێگەیشتن لە واتای کارەکتەرەکان، دەتوانیت بە ئاسانی مانای وشە ئاوێتەکان دەربکەویت کە پێشتر نەتبینیوە.

5. زمان نیە؟ کێشه نیه!

یەکێک لە لایەنە هەرە خۆشەکانی چینی نەبوونی ئاوەڵدەکانی فرمان بۆ زەمەنە جیاوازەکانە. بەڵام چۆن کات دەردەبڕیت؟ سادە! تەنها ئەو وشانە دابنێ کە ئاماژە بە چوارچێوەی کات دەکەن، وەک:

昨天 – Zuótiān – “دوێنێ”
明天 – Míngtiān – “سبەی”

بۆ نموونه:

我昨天吃了饭。 Wǒ zuótiān chī le fàn. – “دوێنێ خواردنم خوارد.”
我明天吃饭。 Wǒ míngtiān chī fàn. – «سبەینێ خواردن دەخۆم.»

پیرۆزە! تۆ یەکەم هەنگاوت ناوە بۆ شارەزایی لە ڕێزمانی چینی. لەبیرت بێت: ڕاهێنان تەواو دەکات. کەواتە، شەرم مەکە لە گەڕان بەدوای پێکهاتەی ڕێزمانی نوێ، گفتوگۆکردن لەگەڵ قسەکەرانی ڕەسەن، و بەهێزکردنی بناغەکەت. جیهانی ماندارین چاوەڕێی تۆیە – فێربوونێکی خۆش!