Kia
Kia he kupu e whakamahia ana hei tohu i tētahi hiahia, whāinga, rānei. Ko te tikanga o te kia he “to” i te reo Pākehā, ā, ka whakamahia i mua i tētahi tūmahi, tūāhua rānei.
Kia + Tūmahi (Verb)
Mēnā kei te hiahia koe ki te whakaatu i tētahi hiahia, ka taea te whakamahi i te kia i mua i te tūmahi.
Tūmahi – Verb
Ko te tūmahi he kupu e whakaatu ana i tētahi mahi, he tūāhua rānei.
Me ako koe i ngā tūmahi o te reo Māori.
Kia tūpato koe i te huarahi.
Kia + Tūāhua (Adjective)
Ka taea hoki te whakamahi i te kia i mua i te tūāhua hei whakaatu i te hiahia kia riro i tētahi tangata tētahi āhua.
Tūāhua – Adjective
Ko te tūāhua he kupu e whakaatu ana i te āhua o tētahi mea, tangata rānei.
Kia pai te rā.
Kia māia koe i ngā wā katoa.
Nō
Nō he kupu e whakamahia ana hei tohu i te wāhi, te wā rānei. Kei roto i tēnei kupu te ariā o te “from” rānei “since” i te reo Pākehā.
Nō hea koe?
Nō + Wāhi (Place)
Ka whakamahia te nō hei whakaatu i te wāhi i ahu mai ai tētahi tangata, mea rānei.
Wāhi – Place
Ko te wāhi he kupu e whakaatu ana i tētahi takiwā, tētahi tauwāhi rānei.
Nō Rotorua ia.
Nō Aotearoa ahau.
Nō + Wā (Time)
Ka taea hoki te whakamahi i te nō hei whakaatu i te wā i tīmata ai tētahi mahi, āhuatanga rānei.
Wā – Time
Ko te wā he kupu e whakaatu ana i te takanga o te wā, te wā rānei i pā ai tētahi mea.
Nō te ata i haere ai mātou.
Nō te rātapu te hui.
Ngā Rerekētanga i waenga i a Kia me Nō
Ko tētahi o ngā raru matua mō ngā ākonga reo Māori ko te mārama ki ngā rerekētanga i waenga i te kia me te nō. Ko te kia he kupu e tohu ana i tētahi hiahia, whāinga rānei, ā, ko te nō he kupu e tohu ana i te wāhi, te wā rānei. Kei raro nei ētahi tauira hei āwhina i te mārama ki ngā whakamahinga o ēnei kupu e rua.
Kia tere koe ki te hoki mai.
Nō te pāparakāuta ia i hoki mai ai.
Ngā Tauira Anō
Hei māmā ake te mārama ki ngā whakamahinga o ēnei kupu, anei ētahi tauira anō:
Kia tau te rangimārie.
Nō te pō te marino.
Kia pai te noho.
Nō ngā rā o mua te tikanga nei.
Kia tika te mahi.
Nō ngā tau kua pahure ake te kāwanatanga nei.
Te Whakamahi i ngā Kupu e Rua
I ētahi wā, ka taea te whakamahi i ngā kupu e rua i roto i te rerenga kōrero kotahi hei whakaatu i tētahi whāinga me te wāhi, te wā rānei i ahu mai ai taua whāinga.
Kia ako koe nō hea koe.
Kia mōhio koe nō wai ngā taonga nei.
Ngā Tohu Whakamutunga
Ko te ako i te reo Māori he haerenga whai tikanga, ā, ko te mārama ki ngā kupu pērā i te kia me te nō he wāhanga nui o taua haerenga. Mā te whakamahi i ngā kupu nei i roto i ngā rerenga kōrero ka mārama pai ake koutou ki ngā ariā reo Māori. Kia kaha te ako, kia māia te kōrero! Nō reira, kia kaha, kia māia, kia manawanui!
